Glavni sadržaj | Tražilica
Oktal Pharma d.o.o.

Dušana Dude Timotijevića 9, Beograd, 11050 Beograd 22, PAK 149305, Republika Srbija
tel: +381 11 3467 100
tel: +381 11 3467 999
fax: +381 11 3467 046
e-mail: office@oktal-pharma.rs

Oktal Pharma

Stručni članci

Sindrom iritabilnog creva - bolest ili poremećaj

 

Kako nijedan lek ne utiče na potpuno i trajno povlačenje svih simptoma, terapija je usmerena upravo na olakšavanje simptoma.

Ako imate u toku najmanje tri meseca trajno ili povremeno bolove u stomaku koji popuštaju s pražnjenjem creva, i/ili bolove praćene promenom ritma stolice, i/ili bolove povezane s promenama konzistencije stolice (proliv, zatvor), primećujete li sluz u stolici, nadutost i bolni osećaj rastezanja creva, tada postoji velika verovatnoća da patite od sindroma iritabilnog (nadraženog) creva.

Još uvek neprecizna definicija

Odsutnost anatomske ili fiziološke bolesti kod bolesnika s tipičnim gastrointestinalnim simptomima osnov je dijagnoze funkcionalne bolesti probavnog sistema. Poremećaj se definiše postojanjem simptoma, a bolest podrazumeva patološke, krvne, radiološke i druge objektivne nalaze.
Dijagnostički kriterijum kod funkcionalnih bolesti zasniva se na simptomima koji su specifični i pomažu nam da selektujemo bolesnike kojima nije potrebna dodatna, invazivna obrada, na primer kolonoskopija ili gastroskopija. Simptomi funkcionalnih bolesti često se preklapaju, odnosno bolesnici neretko boluju od nekoliko funkcionalnih bolesti.

Definicija sindroma iritabilnog creva još je neprecizna. Uopšteno je prihvaćeno da je to kombinacija trajnog stomačnog bola ili nelagodnosti praćeni poremećajem crevnog pražnjenja u odsutnosti organske patologije.
Učestalost bolesti u zapadnoj civilizaciji iznosi između osam i 19 posto, ali izgleda da je umnogome podcenjena jer većina bolesnika i ne dolazi lekaru. Uz to, gotovo polovina poseta gastroenterološkim ambulantama odnosi se na bolesnike s funkcionalnim tegobama s varenjem. Bolest dvostruko češće pogađa žene, posebno srednjeg doba.

Više uzroka u osnovi pojave

Izgleda da postoji nekoliko uzroka sindroma, a oni za koje se danas smatra da izazivaju pojavu (ili pogoršanje) bolesti su:

  • intolerancija hrane - bolesnici često navode da im određena hrana pogoršava stanje ili uzrokuje pojavu crevnih simptoma. Ipak, istraživanjima je otklonjena mogućnost da je reč o imunološkoj ili biohemijskoj reakciji na sastojke hrane. Tegobe se najčešće javljaju kod uzimanja žitarica, mlečnih proizvoda, kafe, krompira, luka, govedine, belog vina.
  • psihološki uticaji - anksioznost i depresija deluju na vreme prolaska crevnog sadržaja kroz tanko i debelo crevo, a neodgovarajući odgovor na stres smanjuje prag bola na rastezanje creva. Primećeno je da su psihološke promene učestalije kod bolesnika s iritabilnim crevom nego među zdravom populacijom. Stresni životni događaji (bračne, financijske, poslovne teškoće) uobičajeno prethode pojavi bolesti.
  • abnormalna pokretljivost creva - u crevni nervni sistem, koji je izuzetno složene građe, uključen je veliki broj nervnih transmitera od kojih se mnogi nalaze i u centralnom nervnom sistemu. Disfunkcija prenosa informacija za pokretanje i bol, koji uključuje simpatičku i parasimpatičku vezu (odnosno motorički i senzorni deo) smatra se delom uzroka sindroma iritabilnog creva.
  • abnormalna osetljivost creva - najčešća fiziološka abnormalnost nađena kod bolesnika s iritabilnim crevom je smanjen prag bola na rastezanje creva, što korelira s činjenicom da je kolonoskopija kod tih bolesnika izrazito neugodna. 
  • mikroskopska upala - neke studije pokazale su da postoji povećan broj hroničnih upalnih ćelija u sluzokoži završnog dela tankog creva i u debelom crevu, pa je u novije vreme zanimanje usmereno na bolesnike čiji su se simptomi pojavili posle upale tankog creva. Zabeležen je i povećan broj enterohromafinih ćelija u sluzokoži rektuma bolesnika s nekim bakterijskim upalama creva. Te ćelije su glavni izvor serotonina koji utiče na crevnu sekreciju i pokretanje.

Dijagnostički kriterijumi

Dijagnoza se najbolje postavlja primenom kliničkih kriterijuma navedenih u gastroenterološkoj literaturi. To su, kako je u uvodu istaknuto, bol u stomaku koji popušta pražnjenjem creva, kašaste stolice uz bol, učestalije stolice uz bol, trbušna napetost, pojava sluzi u stolici, osećaj nepotpunog pražnjenja creva (drugi kriterijumi navode bol u stomaku koji popušta posle pražnjenja creva i praćen je promenom frekvencije ili konzistencije stolice). Ako postoje i drugi, takozvani alarmantni faktori, a to su starost iznad 50 godina, podatak o postojanju karcinoma creva u porodici, rektalno krvarenje, gubitak na težini, temperatura, anemija, jaki prolivi i abnormalni nalaz stomaka kod fizikalnog pregleda, svakako je neophodna dodatna gastroenterološka obrada radi isključivanja organske bolesti.

Dakle, u kliničkoj praksi dijagnostički kriterijumi za postavljanje dijagnoze sindroma iritabilnog creva trebalo bi da budu jednostavni i zasnovani na kliničkoj slici, podržani jedino uobičajenim krvnim nalazima. Samo u slučaju alarmantnih simptoma obradu treba proširiti.

Kako olakšati simptome

Dosad se ni za jedan lek nije pokazalo da postoji čvrsto uporište za njegovu primenu, to jest nijedan lek, zbog šarolikosti kliničke slike i složenosti poremećaja, neće uticati na potpuno i trajno povlačenje svih simptoma. Zato je terapija usmerena upravo na olakšavanje simptoma bolesti.

Farmakološka terapija - Kod bolesnika s prolivima primenjuju se:

  • antidijaroici (npr. loperamid) - produžuju vreme prolaska sadržaja kroz debelo crevo, smanjuju učestalost stolica i stvaranje neformirane stolice
  • spazmolitici (npr. antiholinergici , inhibitori kalcijumskih kanala, mebeverin) - deluju na smirenje bolnih grčeva creva
  • antiflatulansi (npr. simetikon) - smanjuju nadutost
  • lekovi koji deluju kod konstipiranih bolesnika (npr. laktuloza, psilium) - trebalo bi da olakšavaju pražnjenje
  • antidepresivi (triciklički antidepresivi, inhibitori ponovnog preuzimanja serotonina) - deluju na smanjenje abdominalneog bola
  • anksiolitici - takođe se često upotrebljavaju, iako je njihov učinak nesiguran.
  • psihološka terapija - primjenjuje se kod bolesnika kod kojih se posle iscrpnog razgovora i objašnjenja prirode bolesti, kao i posle lečenja simptomatskom terapijom nije postiglo očekivano poboljšanje. Primjenjuju se različite metode, a izgleda da najbolje rezultate postiže hipnoterapija, posebno kod mlađih bolesnika i onih bez ozbiljnije psihopatologije.
  • probiotici - u poslednjoj deceniji pokazalo se povećano zanimanje za tu vrstu lečenja. Rezultati dobijeni u nekoliko sprovedenih kontrolisanih studija još nisu konzistentni.
  • druge vrste lečenja - pre svega fitoterapija. Postoje brojne studije o efiksanom delovanju određenih biljnih vrsta na pojedine simptome, a iskustvo nam je svima pokazalo da kod određenih stomačnih tegoba može pomoći čaj ili biljni preparat.

Autor: mr. sc. Stanka Popijač Ključar, dr. med. spec. internist - gastroenterolog objavljeno u broju 64 (02/09)

(21.04.2009.)
^ na vrh stanice | Glavni sadržaj | Tražilica